Boekrecensie: Good Food - voedende verhalen voor de toekomst

De wereld achter mooi voedsel

Een reis door verhalen

Iedere persoon in dit boek bezit zijn of haar ‘eigen-wijsheid’. Ze laten zich leiden door kennis van hun bodem, hun historische landschap en de omstandigheden waarin zij werken. Altijd in samenwerking met de natuur, regeneratief en met oog voor hun lokale gemeenschap.

Wat opvalt, is hoe zinvol en betekenisvol zij hun werk ervaren. Niet als een manier om zoveel mogelijk geld te verdienen, maar als een manier van leven. Een leven dat een andere vorm van rijkdom biedt: voedselzekerheid, historisch bewustzijn, rentmeesterschap, verbondenheid met het landschap en verantwoordelijkheid voor toekomstige generaties.

Ook de gemeenschap speelt daarin een belangrijke rol. Niet alleen de landbouw wordt opnieuw uitgevonden, maar ook de samenleving daaromheen. Op veel plekken ontstaan vormen van Community Connected Agriculture, waarin voedselproductie opnieuw wordt verbonden met lokale economieën en gemeenschappen.

Misschien is juist het verlies van die lokale economieën en hun sociale en solidaire eigenschappen – naast het verlies aan biodiversiteit – één van de grootste gevolgen geweest van de opkomst van de agro-industrie.

Vertrouwen in de toekomst

Het boek geeft ook iets terug wat veel mensen zijn kwijtgeraakt: vertrouwen in de toekomst van voedsel.

Waar de westerse wereldburger vaak hoort dat alleen chemische en grootschalige landbouw de wereld kan voeden, laten de verhalen in Good Food zien hoeveel mensen wereldwijd afhankelijk zijn van (vaak kleinschalige) landbouwsystemen met een hoge natuurwaarde (High Nature Value Farms). Op veel plekken blijken opbrengsten én voedselkwaliteit juist toe te nemen wanneer regeneratieve principes worden toegepast.

Maar misschien is de belangrijkste boodschap nog wel dat we het ambacht van voedsel verbouwen opnieuw moeten leren waarderen. In essentie gaat landbouw over kennis van leven en dood, over begrijpen hoe ecosystemen functioneren en over het besef dat alles met alles samenhangt.

Je kan de natuur beschadigen, maar ze herstelt zich. Je kan haar nogmaals beschadigen en ze komt weer terug. Denk je eens hoe het zou zijn als we de natuur een handje gaan helpen?

De primaire verantwoordelijkheid van een boer is niet het maximaliseren van opbrengsten, maar het vruchtbaar houden van de grond onder ons bestaan. Die grond én vruchtbaarheid moet vervolgens worden doorgegeven aan de volgende generatie.

Grond als gemeenschappelijk goed

Juist daarom is het verhaal van Sjoerd Wartena en Terre de Liens zo belangrijk. De huidige focus op winst en speculatie met landbouwgrond werkt rentmeesterschap tegen en maakt het voor jonge boeren nagenoeg onmogelijk om een bedrijf op te bouwen.

Hoe kunnen nieuwe generaties boer worden met de torenhoge grondprijzen van vandaag?

Het idee dat grond weer onderdeel wordt van de commons – grond als gemeenschappelijk goed – verdient daarom serieuze aandacht. En gelukkig zijn er wereldwijd, ook in Nederland, weer heel wat partijen die grond weer voor de eeuwigheid uit de speculatie halen. Alleen dan kan landbouwgrond haar ecosysteemdiensten voor mens, dier, bodem en planeet blijven vervullen. En boeren laten boeren zonder verstikkende pachtprijzen en schulden.

We are what we eat

Carolyn Steel zegt in dit boek dat onze welvaart voelt als ons speelgoed. Ons geld, ons comfort en ons materiële gemak willen we niet kwijt. Daarom verandert de wereld van voedsel – en daarmee de hele wereld volgens haar- vaak zo langzaam.

Maar wat als de regeneratieve beweging niet wordt gepresenteerd als een verlies, maar als winst? Als een wereld met echt voedsel, voedselzekerheid, zingeving, schoon water, schone lucht, biodiversiteit en prachtige landschappen. Dan kiezen we misschien vanzelf voor ander 'speelgoed'.

Ik vond het een grote eer dat mijn eigen verhaal, als een van de 60 verhalen in het boek, in het hoofdstuk Perseverers and Go-Getters werd opgenomen onder de titel You Are What You Eat, but also what your food has eaten. Die titel raakt precies aan wat als een rode draad door mijn werk en door het hele boek loopt: voedsel heeft een gezicht. Het draagt altijd het verhaal van de bodem, het landschap, de biodiversiteit en de mensen die eraan hebben gewerkt met zich mee. Gezonde voeding begint niet op ons bord, maar in een levende bodem en een gezonde, natuurlijke omgeving. Het is het resultaat.

Dat inzicht verbindt alle verhalen in dit boek met elkaar.

Geen reden meer om te wachten

In die andere voorstelling van welvaart is Good Food naar mijn idee uitstekend geslaagd. Het boek laat zien dat de alternatieven niet langer theorieën of idealen zijn. Ze bestaan al. Overal ter wereld.

Er is geen reden meer om alleen te dromen of af te wachten.

Patrick Holden zegt in dit boek dat de primaire verantwoordelijkheid van een boer het opbouwen van vruchtbare grond is. En wij kunnen die boeren ondersteunen met iedere euro die we aan voedsel besteden.

Als afsluiter een mooie quote in het artikel van de Italiaanse boer Leonardo Petrucelli:

When you dream alone, it's just a dream. When you dream together, reality begins.

Good Food laat zien dat die gezamenlijke droom allang begonnen is.